Sermaye piyasalarında yaşanan fon krizi ve tasfiye süreci, yatırımcıların hesaplarında görünen tutarların ne kadarının gerçek anlamda nakde dönüşebileceği tartışmasını beraberinde getirdi.

İktisatçı Kerim Rota, gazeteci Ruşen Çakır’ın yayınında yaşananları doğrudan tanıdığı bir yatırımcının deneyimi üzerinden anlattı.

“17 MİLYONUM İÇERİDE KALDI, ALAMIYORUM”

Rota, arkadaşının kendisine “17 milyonum içeride kaldı, alamıyorum” dediğini belirterek, yatırımcının yaklaşık 10-11 ay önce fona 3 milyon lira yatırdığını söyledi.

Rota şöyle konuştu:

“Ne kadar yatırmıştın sorusunun cevabı 3 milyon lira. 10 ayda, 11 ayda oraya gelmiş. Geçtiğimiz sene bu zamanlarda 3 milyon yatırmış. Şimdi 17 milyon olduğu düşün.”

“O PARA ASLINDA HİÇ 17 MİLYON OLMADI”

Rota, ekranda görünen 17 milyon liranın fonun varlıklarının mevcut fiyatlarla değerlenmesinden kaynaklandığını ancak bu değerin her koşulda nakde çevrilebilir olmadığını anlattı.

“17 milyon kâğıt üstünde, onu mutlu eden, onu kendini zengin hissettiren bir muhasebe kaydından öte bir şey değil” diyen Rota, yatırımcının Ağustos ayında satış yapması halinde söz konusu tutarı tahsil edebileceğini söyledi.

Ancak çok sayıda yatırımcının aynı anda çıkış yapmak istemesiyle fonların portföylerindeki varlıkları mevcut fiyatlardan satmakta zorlandığını ve ödemelerin yapılamadığını belirtti.

“HERKES AYNI ANDA SATMAYA KALKINCA PARA ÖDENEMEDİ”

Rota’ya göre temel sorun, fonların elinde bulunan bazı hisselerin piyasa değerlerinin çok yükselmesine rağmen bu fiyatlardan yeterli sayıda gerçek alıcının bulunmaması.

Yayında yaklaşık 250-300 milyon dolar değerindeki bir şirketin piyasa değerinin 17,5 milyar dolara kadar yükseldiğini örnek veren Rota, bu seviyelerde alıcı olmadığı takdirde kâğıt üzerindeki değerin nakde dönüşemediğini söyledi.

Bazı hisselerin yeniden alıcı bulabileceği seviyelere ulaşması için uzun süre taban fiyatlardan işlem görmesinin gerekebileceğini belirten Rota, bu süreçte fondan çıkmak isteyen yatırımcıların ödemelerinin de zorlaşabileceğini ifade etti.

SATIŞ EMRİ VERENLERLE VERMEYENLER ARASINDA FARK

Rota, satış talimatı veren yatırımcılarla fondan çıkış talebinde bulunmayanlar arasında önemli bir fark oluşabileceğini söyledi.

Verdiği örnekteki yatırımcının 17 milyon lira üzerinden satış emri verdiğini belirten Rota, bu kişinin fon karşısında alacaklı duruma geçtiğini ifade etti.

Satış emri vermeyen yatırımcıların ise fonun yeniden fiyat açıklaması durumunda daha düşük bir değerle karşılaşabileceğini savundu.

Rota, bazı hisse yoğun fonlarda kaybın ana paraya kadar ulaşabileceği görüşünü dile getirdi.

2021’DE KURULAN FONUN DEĞERİ 524 KAT ARTTI

Kerim Rota, krizin merkezindeki fonlardan birinin geçmiş performansına da dikkat çekti.

Rota’nın verdiği bilgilere göre söz konusu fon Mart 2021’de yaklaşık 12 yatırımcıyla kapalı fon olarak kuruldu ve Temmuz 2025’e kadar sınırlı bir yatırımcı grubuna açık kaldı.

Rota, bu yaklaşık 4,5 yıllık dönemde fon fiyatının 524 kat arttığını, aynı dönemde Türkiye’de genel fiyat seviyesindeki artışın yaklaşık 6 kat olduğunu söyledi.

Fonun Temmuz 2025’te TEFAS üzerinden geniş yatırımcı kitlesine açılmasının ardından yaklaşık bir yılda fiyatının bir kez daha 17 kat arttığını belirten Rota, yatırımcı sayısının da 100 bine yaklaştığını ifade etti.

“VATANDAŞ GİRERKEN KİMLER ÇIKTI?”

Rota, fonun halka açıldığı dönemde daha önce fonda bulunan yatırımcıların işlemlerinin incelenmesi gerektiğini savundu.

“Mart 2021’den Temmuz 2025’e kadar bu kadar acayip bir performans ortaya konulurken buraya girenler, sonra bu vatandaşa açılınca, vatandaşın parası fonun içine girince çıkanlar sorgulanmayacak mı?” diye soran Rota, bunun ortaya konulmuş bir tespit olmadığını, araştırılması gereken bir konu olduğunu özellikle vurguladı.

SPK VE BDDK’YA “DENETİM ZAFİYETİ” ELEŞTİRİSİ

Rota, yaşananların yalnızca fon yöneticileri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini savunarak SPK ve BDDK’yı da eleştirdi.

“Burada büyük bir denetim zafiyeti var. Hem SPK’da var, BDDK’da da var” diyen Rota, yatırımcıların toplu şekilde çıkışa yönelmesinden sonra önlemlerin hızlandığını söyledi.

Rota, “Yatırımcı fişi çekince apar topar önlemler almaya çalışılıyor gibi bir hissiyat var bende” ifadelerini kullandı.

1980’LERDEKİ BANKER KRİZİNİ HATIRLATTI

Fon krizinin sosyal sonuçlarına da dikkat çeken Rota, 1980’lerde yaşanan banker krizini hatırlattı.

Tasfiye süreçlerinin yıllarca sürdüğünü ve yüksek enflasyon nedeniyle geri alınabilen paranın satın alma gücünün büyük ölçüde eridiğini belirten Rota, benzer bir tablonun tekrar yaşanmasından endişe ettiğini söyledi.

“Maalesef intiharlar, boşanmalar, yıkılan yuvalar… O hikâyeler hiç bitmek bilmedi. Endişe ediyorum ki burada da öyle şeyler olacak. İnşallah olmaz” dedi.

Rota’ya göre bundan sonraki en kritik başlık, tasfiye edilen fonlarda yatırımcıların hesaplarında görünen değer ile gerçekten nakde çevrilebilecek varlık arasındaki farkın ne kadar olduğunun ortaya çıkması olacak.